ASME B31.3 Proses Borulama Kodu: Ana Hatları, Uygulama Alanları ve Kritik Gereklilikler

ASME B31.3 Nedir ve Endüstride Neden Vazgeçilmezdir?

Kimya, petrokimya, rafineri ve enerji sektörlerinde bir boru hattının sızdırmazlığı, sadece verimlilik değil, aynı zamanda can ve çevre güvenliği anlamına gelir. Bu nedenle, tüm bu sektörler için borulama sistemlerinin tasarım, imalat, montaj ve test süreçleri, dünyaca kabul görmüş katı bir kural setine uymak zorundadır. İşte bu kural setinin en yaygın ve belirleyici olanı ASME B31.3 Proses Borulama Kodu'dur. Bu yazıda, B31.3 kodunun temelini, hangi tesisleri kapsadığını ve montaj aşamasındaki kritik gerekliliklerini inceleyeceğiz.

B31.3 Kodunun Kapsamı (Scope)

ASME B31.3, genellikle proses akışkanları (ham petrol, kimyasallar, gazlar, buhar vb.) taşıyan boru sistemlerini kapsar. Kapsadığı başlıca tesisler şunlardır:

• Proses Tesisleri: Petrol rafinerileri, kimya ve petrokimya tesisleri.

• Enerji Tesisleri: Sanayi tesislerindeki ısı transfer akışkanları ve enerji üretimindeki bazı boru hatları.

• Özel Alanlar: Yarı iletken, gıda ve ilaç (farmasötik) endüstrilerindeki kritik hatlar.

Kritik Not: B31.3, borunun tasarım sıcaklığı ve basıncının içindeki akışkanın özelliklerine göre belirlendiği sistemleri kapsar.

Tasarımda Temel Gereklilikler: P-T Derecelendirmesi

ASME B31.3'e göre bir boru hattının tasarlanmasındaki en kritik adımlardan biri, Tasarım Basıncı ve Tasarım Sıcaklığı'nın belirlenmesidir.

• Tasarım Basıncı: Boru hattının karşılaşabileceği en yüksek işletme basıncından daha yüksek bir güvenlik sınırıdır.

• Tasarım Sıcaklığı: Borunun maruz kalabileceği en yüksek işletme sıcaklığından daha yüksek, malzemenin sünme (creep) sınırları dahilinde belirlenen bir değerdir.

• Sıcaklık/Basınç İlişkisi (P-T Rating): ASME B31.3, malzemenin sıcaklığı arttıkça izin verilen maksimum işletme basıncının azaldığını (mekanik dayanımın düşmesi nedeniyle) gösteren P-T tablolarını kullanmayı zorunlu kılar.

Montaj ve İmalat Gereklilikleri

B31.3, sadece tasarım aşamasını değil, boru hattının fiziksel olarak yapımını da sıkı kurallara bağlar:

Kaynak ve Kaynakçı Yeterliliği

• WPS (Kaynak Prosedür Şartnamesi): Her kaynak yöntemi, kullanılan malzeme, kalınlık ve pozisyona göre B31.3'e uygun olarak yazılmalı ve WPQR (Kaynak Prosedürü Nitelendirme Kaydı) ile onaylanmalıdır.

• Kaynakçı Sertifikasyonu: Kaynakçılar, WPS'te belirtilen koşullara uygun olarak test edilmeli ve belgelendirilmelidir.

Malzeme İzlenebilirliği (Traceability)

• MTC (Malzeme Test Sertifikası): Tüm boru, flanş, fitting ve vana gibi bileşenler, kimyasal ve mekanik özelliklerini gösteren MTC'lere sahip olmalıdır. B31.3, kritik hatlarda malzemenin markalama ile sürekli izlenebilir olmasını şart koşar.

Kontrol ve Test Prosedürleri (QC)

Kod, boru hattının işletmeye alınmadan önce mutlak suretle test edilmesini şart koşar:

• Görsel Muayene (VT): Genellikle tüm kaynakların %100'ü. Yüzey çatlakları, yetersiz dolgu ve formasyon hatalarını tespit eder.

• Tahribatsız Muayene (NDT): Basınç sınıfı ve akışkan tipine göre belirlenen yüzdesel kontrol (Radyografi (RT) veya Ultrasonik Test (UT)). Kaynak içindeki hacimsel kusurları (cüruf, gözenek, çatlak) tespit eder.

• Basınç Testi: Genellikle Tasarım Basıncının 1.5 katı basınçta tutulması (Hidrostatik veya gerekli durumlarda Pnömatik). Hattın mekanik dayanımını ve sızdırmazlığını son olarak doğrular.

ASME B31 Serisi ve Diğer Kodlar Arasındaki Fark

Boru mühendislerinin sıklıkla karşılaştığı ASME B31 serisinin farklı kodları vardır:

• ASME B31.1 (Güç Borulama): Özellikle elektrik enerjisi üretim santrallerindeki yüksek basınçlı buhar hatları gibi güç sistemlerini kapsar.

• ASME B31.3 (Proses Borulama): Rafineri, kimya, petrokimya tesislerindeki karmaşık proses borulama sistemlerini kapsar.

• ASME B31.4/8 (İletim Boru Hatları): Şehirlerarası/uzun mesafeli petrol (Sıvı) ve gaz (Gaz) iletim boru hatlarını kapsar.

ASME B31.3 Kodu, endüstriyel boru montajının sadece bir kılavuzu değil, aynı zamanda uluslararası kabul görmüş bir güvenlik ve kalite standardıdır. Boruteknik.com olarak, projelerinizde bu kodun her bir gerekliliğini titizlikle uygulayarak, tesisatınızın en zorlu koşullara bile dayanıklı olmasını sağlıyoruz. Koda tam uyum, uzun ömürlü ve güvenilir bir işletme demektir.